Op 24 juni Op 24 juni organiseerde de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen (GMR) een webinar over de nieuwe landelijke werkwijze voor eerder aanvragen en de rol van regionaal programmeren bij netcongestie. Daar is met gemeenten, provincie en netbeheerders gesproken over de laatste stand van zaken, de impact op ruimtelijke ontwikkeling en de acties die gemeenten de komende maanden moeten oppakken.
Datum: 30 juni 2026
Aanleiding: een snel veranderend speelveld
Vanaf 1 oktober krijgen gemeenten een centrale rol bij het aanvragen van netcapaciteit voor woningbouw en maatschappelijke voorzieningen. Tegelijkertijd is nog veel in ontwikkeling. Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen wil gemeenten helpen overzicht te houden, te begrijpen wat er al bekend is en te weten wat zij nu moeten doen om goed voorbereid te zijn.
Wat verandert er?
ACM‑kader maatschappelijk prioriteren
Netbeheerders werken vanaf 2024 met een landelijk vastgesteld kader dat bepaalt hoe aanvragen worden gerangschikt wanneer er schaarste is. De vier categorieën zijn:
-
Congestieverzachters
-
Veiligheid
-
Basisbehoefte (bijvoorbeeld: wonen, onderwijs, warmte, OV)
-
Overige aanvragen (bijvoorbeeld: bedrijven, openbare laadpalen)
Een prioriteitsverzoek kan een project omhoog plaatsen in de wachtlijst. Meer over het ACM-Prioriteringskader leest u hier.
Nieuwe werkwijze eerder aanvragen
Vanaf 1 oktober kunnen gemeenten woningbouw‑ en onderwijsprojecten tot tien jaar vooruit aanmelden. Belangrijk daarbij:
-
Aanvragen moeten volledig zijn;
-
Gemeenten worden formeel indiener (niet de ontwikkelaar);
-
Prioriteit bepaalt de positie op de wachtlijst;
-
Vanaf 1 januari 2026 vervalt gereserveerde capaciteit voor woningbouw en gaat alle resterende ruimte naar de wachtlijst.
Congestiegebieden
De GMR valt onder twee congestiegebieden:
-
Dodewaard
-
Doetinchem
Netbeheerders sturen op deze gebieden, die niet samenvallen met gemeente‑ of regiogrenzen. Dit maakt regionale afstemming extra belangrijk.
Wat kunnen gemeenten doen?
De landelijke werkwijze voor het eerder aanvragen van netcapaciteit ontwikkelt zich snel. Gemeenten moeten zich voorbereiden op het inventariseren van projecten, het verzamelen van benodigde informatie en het zorgvuldig prioriteren van woningbouw, collectieve woonvormen en onderwijsprojecten. Omdat de regels en vereisten regelmatig worden geactualiseerd, verwijzen we voor de meest actuele en volledige uitleg naar de VNG‑pagina over eerder aanvragen en prioritering. Daar vindt u altijd de laatste stand van zaken, inclusief handreikingen, modelbeleidsregels en actuele bewijslastvereisten. Over regionale ontwikkelingen houden we jullie op de hoogte via de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen.
Wat is de rol van de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen
De GMR ondersteunt gemeenten door hen te helpen bij het verbinden van lokale en regionale opgaven, en brengt daarbij alle relevante regionale informatie samen zodat gemeenten kunnen werken vanuit een gedeeld beeld. Tegelijkertijd bouwt de regio voort op integraal programmeren, waarbij projecten en ontwikkelingen in samenhang worden bekeken. Om dit goed te laten landen, stemt de Groene Metropoolregio continu af met zowel de provincie als de netbeheerders, zodat beleid, capaciteit en uitvoering op elkaar aansluiten.
Q&A
1. Komen er landelijke beleidsregels voor prioritering?
Tijdens het webinar is op basis van de toen beschikbare informatie aangegeven dat beleidsregels voor prioritering mogelijk niet nodig zouden zijn. Inmiddels blijkt uit de meest actuele landelijke lijn dat gemeenten naar verwachting wél beleidsregels moeten opstellen om projecten zorgvuldig en juridisch houdbaar te kunnen prioriteren. Lees meer hierover op de pagina‘Eerder aanvragen in het planproces’ van de VNG.
2. Hoe verhouden regionaal programmeren en eerder aanvragen zich tot elkaar?
Eerder aanvragen en regionaal programmeren hebben verschillende doelen en lopen niet direct in elkaar over. Eerder aanvragen is een operationeel proces waarmee projecten vroegtijdig op de wachtlijst van de netbeheerder komen te staan. Regionaal programmeren is een ruimtelijk‑strategisch proces dat later plaatsvindt en zich richt op gezamenlijke afstemming tussen gemeenten over welke ontwikkelingen wanneer en waar het beste kunnen plaatsvinden.
De projecten die nu via het eerder aanvragen-proces worden ingediend, vormen daarbij wel het vertrekpunt: ze bepalen welke plannen concreet genoeg zijn om in toekomstige regionale programmering mee te nemen.
3. Moeten gemeenten prioriteitsverzoeken indienen via mijnaansluitingen.nl?
Netbeheer Nederland werkt aan een module voor gemeenten. Er is een serieuze kans dat prioriteitsverzoeken via het platform moeten worden ingediend, maar dit is nog niet definitief.
4. Wat gebeurt er met aanvragen die vóór 1 juli zijn ingediend?
Aanvragen vóór 1 juli blijven in het reguliere proces en komen niet op de wachtlijst. Aanvragen ná 1 juli mét prioritering komen in categorie 3 op de wachtlijst.
5. Hoe zit het met aanvragen van ontwikkelaars?
Gemeenten worden formeel indiener van eerdere aanvragen. Dit vraagt aandacht voor juridische afspraken in anterieure overeenkomsten, bijvoorbeeld over aansprakelijkheid en planfasering.
6. Kunnen projecten die al door ontwikkelaars zijn aangemeld voorrang krijgen op gemeentelijke aanvragen?
Nee. Aanvragen vóór 1 juli blijven in het reguliere proces. Aanvragen ná 1 juli worden volgens het ACM‑kader op de wachtlijst geplaatst.
7. Wat doet de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen met regionaal programmeren?
De GMR wil integraal programmeren blijven gebruiken om gemeenten te helpen afstemmen en concurrentie te voorkomen. Dit staat los van provinciale pilots en vormt een regionale werkwijze.
Webinar terugkijken