Samenwerken over domeinen heen: hoe kom je écht verder?

Samenwerken klinkt vanzelfsprekend, maar blijkt in de praktijk lang niet altijd eenvoudig. Tijdens het vierde leeratelier Wijk- en Dorpsgericht Werken onderzochten zo’n 75 deelnemers wat samenwerking ingewikkeld maakt en vooral: wat helpt om samen verder te komen.

“Toen ik ernaar vroeg zei mijn zoontje, toen basisschoolkind: ‘Ik werk het liefst alleen samen. Omdat het dan gewoon sneller gaat.’ En ik snap dat. Ik denk dat daar heel veel waarheid in zit. Maar je komt niet verder.”

Met die herkenbare uitspraak van Elsenore Soeters werd tijdens het leeratelier meteen een belangrijk spanningsveld geraakt. Samenwerken kost tijd en vraagt soms geduld. Tegelijkertijd is samenwerking onmisbaar bij maatschappelijke vraagstukken die geen enkele organisatie alleen kan oplossen.

De praktijk van Spijk

Hoe dat er in de praktijk uitziet, lieten vier betrokkenen uit zorg, wonen en welzijn in Spijk zien. In deze kleine kern zijn de afgelopen jaren voorzieningen als de basisschool, huisarts en apotheek verdwenen. Tegelijkertijd komen bij de thuiszorg steeds vaker vragen terecht die niet alleen over zorg gaan, bijvoorbeeld over eenzaamheid of schulden.

De vraag die de betrokken organisaties bij elkaar bracht was dan ook urgent: hoe houden we de zorg toegankelijk en het dorp leefbaar? Daarvoor zijn niet alleen zorg- en welzijnsorganisaties nodig, maar ook andere partijen én de inwoners van Spijk zelf.

Tijdens het leeratelier deelden de betrokkenen hun ervaringen. Wat werkte goed? Waar liep de samenwerking vast? En wat kunnen anderen daarvan leren?

Vijf voorwaarden voor goede samenwerking

Manon de Caluwé van Common Eye, auteur van Samenwerken aan maatschappelijke opgaven, verbond de ervaringen uit Spijk aan de vijf condities voor kansrijke samenwerking uit het model van Common Eye:

1. Een gedeelde ambitie: formuleer die bij voorkeur vanuit het perspectief van inwoners.

2. Recht doen aan belangen: ieders belang telt. Samenwerken gaat over brengen én halen.

3. Een goede relatie: investeer in het leren kennen van elkaar en bouw aan vertrouwen.

4. Een passende organisatie: organiseer de samenwerking zo licht mogelijk en zorg voor afstemming tussen bestuur, management en uitvoering.

5. Een goed proces: besteed niet alleen aandacht aan de inhoud, maar ook aan de manier waarop je samenwerkt.

Juist de verschillen in belangen, verwachtingen en werkwijzen kunnen samenwerking ingewikkeld maken. Door deze verschillen niet uit de weg te gaan, maar juist bespreekbaar te maken, ontstaat ruimte voor meer begrip en betere afstemming.

Elkaar kennen maakt het verschil

Dat bleek ook uit de gesprekken tussen deelnemers. In het leeratelier komen mensen uit verschillende organisaties en vakgebieden bij elkaar die in de praktijk veel met elkaar te maken hebben. Zo kan een woonconsulent die tempo wil maken met woningbouw rechtstreeks in gesprek met een gemeenteambtenaar die te maken heeft met procedures, regelgeving en verschillende belangen.

Steeds opnieuw kwam daarbij hetzelfde naar voren: goed samenwerken begint bij elkaar kennen en vertrouwen. Door open vragen te stellen, zonder direct te oordelen of aannames te doen, ontstaat meer begrip voor elkaars positie.

Na de praktijkvoorbeelden gingen deelnemers met een quickscan aan de slag met hun eigen samenwerkingsvraagstukken.

Drie lessen om mee te nemen

Uit de praktijkervaringen en gesprekken kwamen drie concrete lessen naar voren:

1. Investeer in de relatie. Leer elkaar kennen en probeer elkaars positie, belangen en mogelijkheden te begrijpen.

2. Bekijk het vraagstuk eens vanuit een ander perspectief. Een andere blik kan helpen om weerstand of een vastgelopen gesprek open te breken.

3. Probeer niet alles vooraf dicht te timmeren. Soms helpt het om te beginnen, ervaring op te doen en onderweg bij te sturen.

Want samenwerken leer je uiteindelijk vooral door het samen te doen.

Nog twee leerateliers en een eindsymposium

Het vierde leeratelier maakt deel uit van de reeks Wijk- en Dorpsgericht Werken. In februari en mei 2027 volgen nog twee leerateliers. In november 2027 wordt de reeks afgesloten met een eindsymposium.