Actueel

De wijk als slim energiesysteem: lessen uit Ecowijk Mandora

21 juli 2026

Hoe houden nieuwe woonwijken hun energievraag binnen de grenzen van een elektriciteitsnet dat steeds voller raakt? In Ecowijk Mandora in Houten wordt dat dagelijks onderzocht. Sinds april 2025 gebruiken 35 huishoudens er een slim systeem dat regelt hoe bewoners samen energie gebruiken, opslaan en delen (Community Energy Management Platform). Robert van Boesschoten, directeur Product & Operations bij WePositive, vertelt wat deze plek zo waardevol maakt: een echte wijk, met echte bewoners, waar techniek en gedrag samenkomen.

De pilot levert inzichten op voor Netbewuste Nieuwbouw met LEF (NN-LEF), het project waarin Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen samenwerkt met Heijmans, WePositive, TNO en Currentt aan energiebewuste nieuwbouwwijken

Inzicht als eerste stap

Mandora is een duurzame wijk met veel zonnepanelen, warmtepompen en elektrische auto’s, waar in totaal meer energie wordt opgewekt dan verbruikt. Toch loopt de wijk tegen problemen aan die ook voor nieuwbouw relevant zijn: zonne‑energie komt vooral overdag en in de zomer binnen, terwijl ’s avonds en in de winter een tekort dreigt. De terugleverkosten voor overtollige stroom zijn soms hoog en in 2027 stopt ook de mogelijkheid om te salderen.

In de pilot werken bewoners, Greenchoice, Alliander en WePositive Energy samen aan een van de eerste slimme energiewijken van Nederland. Robert legt uit hoe dat werkt: “Alle bewoners hebben een P1‑dongle in huis gekregen. Deze meter geeft inzicht in het elektriciteitsverbruik, inclusief de teruglevering van zonnepanelen. Die data wordt via het platform gecombineerd tot inzicht op wijkniveau. Bewoners delen energie binnen de wijk, krijgen hier een beloning voor, en alles wordt via een mobiele app inzichtelijk gemaakt.”

Over de pilot in Mandora

Ecowijk Mandora is een gezamenlijke pilot van Alliander, Greenchoice en WePositive Energy. In deze pilot testen bewoners en partners hoe lokaal opgewekte energie slim kan worden gebruikt, gedeeld en aangestuurd. De wijk is volledig in gebruik en vormt daarmee een realistische omgeving om nieuwe oplossingen te ontwikkelen en te verbeteren.

Mandora als testwijk binnen NN‑LEF

De inzichten uit de pilot worden ook gebruikt binnen het concept Netbewuste Nieuwbouw met LEF (Lokale Energie Flexibiliteit). NN‑LEF ontwikkelt een aanpak voor nieuwbouwwijken die vanaf de tekentafel slim en flexibel omgaan met lokale energie. Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen (GMR) is als consortiumpartner bij NN-LEF betrokken, samen met Heijmans, WePositive, TNO en Currentt.

Van inzicht naar overzicht

In het begin kregen de bewoners één keer per maand een rapport. Daarin stond het verbruik en teruglevering van het eigen huis en van de wijk. Inmiddels is dat proces volledig gedigitaliseerd, vertelt Robert. “Sinds vorige maand is er de WePositive-app waardoor bewoners ook live inzicht krijgen in het energiegebruik van de wijk. Wie de app opent, ziet niet alleen zijn eigen cijfers, maar ook wanneer de stroom die gebruikt wordt uit de wijk zelf komt, en niet van de energieleverancier.”

Dat is niet altijd simpel, de app vraagt bewoners om op een nieuwe manier na te denken: energie die niet van ‘het net’ komt, maar van de buren. "Het is de uitdaging om het begrijpelijk te houden", geeft Robert toe. “Hoeveel uitleg nodig is en in welke mate bewoners meegenomen willen worden, maakt deel uit van het onderzoek.”

Netcapaciteit delen

Om te testen hoe de wijk zich gedraagt onder druk, organiseerde WePositive een test waarbij alle bewoners met een elektrische auto tegelijk gingen laden in de avond. “Zo simuleren we het optreden van congestie. Het systeem gaat het laden automatisch optimaliseren zodat echte congestie wordt voorkomen,” legt Robert uit. De eerste reactie was onverwacht: bewoners gaven aan dat ze hun auto bij voorkeur alleen aansluiten als de zon schijnt. “Sommigen hadden daar zelf al een eigen oplossing voor gevonden, zoals een stekker door het raam waarmee de auto dagenlang druppelend laadt op eigen zonne-energie, want ze willen gewoon hun eigen zonne-energie gebruiken, in plaats van via de gangbare laadpaal.”

Die reactie liet vooral zien hoe ver bewoners zelf al meedenken over slim energiegebruik. Alleen moest het in deze test net andersom werken: niet de zon bepaalt het moment van laden, maar het systeem, op basis van wat de wijk op dat moment nodig heeft. “Voor bewoners betekende dat een nieuwe omslag in denken, van zelf optimaliseren naar het systeem laten optimaliseren.”

Stap voor stap richting een slimmere wijk

De app laat ook een blik vooruit zien: een staafdiagram per dag toont of de wijk in balans is, of er wijkenergie beschikbaar is, of een tekort dreigt. Daarachter ligt een vastgesteld maximum. “Als het gebruik voorbij de rode lijn dreigt te gaan, gaat ons systeem dat corrigeren,” zegt Robert.

De automatisering wordt geleidelijk uitgebreid. Naast slim ladende auto's worden thuisbatterijen geïntegreerd, en komen er elektrische deelauto's met bidirectioneel laden bij, wat betekent dat ze ook stroom kunnen terugleveren. Ook is er een buurtbatterij in de planning, gekoppeld aan het wijkgebouw. “We kunnen niet in elk huis alles aansluiten in één keer," benadrukt hij, "dus dat gaat wel stapje voor stapje.”

De lessen van Mandora

Mandora draait nu ruim een jaar als levende proeftuin en levert daarmee inzichten op die verder gaan dan deze ene wijk. Vier lessen springen eruit.

Inzicht is de basis, maar niet het doel. De dongel en de app geven bewoners zicht op hun eigen verbruik en op de energiestromen in de wijk. Dat zorgt voor bewustwording en soms voor handmatig bijgestuurd gedrag, maar de echte impact ontstaat zodra apparaten automatisch worden aangestuurd. Voor opschaling naar grotere, nieuwe wijken is automatisering daarom geen extra functie, maar een randvoorwaarde.

Voorspelmodellen hebben menselijk gedrag nodig om te leren. Het systeem voorspelt voortdurend wanneer auto's worden aangesloten en wordt continu bijgewerkt, maar de praktijk wijkt regelmatig af van die voorspelling. Dat is geen tekortkoming, het is een leerproces dat alleen in een echte wijk met echte bewoners kan worden doorlopen, niet in een laboratoriumopstelling.

Bewoners verschillen sterk in betrokkenheid, en het systeem moet daarmee rekening houden. Net als bij een energierekening zijn er bewoners die nauwgezet volgen wat er gebeurt, en bewoners die nauwelijks naar de app kijken. Een landelijke aanpak voor netbewuste nieuwbouw moet werken voor alle typen bewoners, niet voor één gemiddelde gebruiker.

Uitleg over wijksturing blijft een drempel. De vraag “wat heb ik te maken met het transformatorhuisje in de buurt” komt vaak terug. Hoe beter bewoners begrijpen waarom hun individuele gedrag onderdeel is van een collectief systeem, hoe groter het draagvlak voor sturing op wijkniveau.

Deze lessen vormen mede de basis voor de aanpak in wijken die vanaf de start netbewust worden ontworpen, zoals Scharenburg in Druten.

Meer over NN-LEF lees je op: NN-LEF